Studie: vergelijkbare AI-systemen kunnen kredietmarkt opsplitsen
Volgens een studie van drie economen kan de kredietmarkt in aparte segmenten uiteenvallen als banken met vergelijkbare AI-systemen dezelfde fouten maken bij het beoordelen van leners. De rentes lopen dan scherp uiteen.
AI-ondersteund artikel — automatisch opgesteld en gecontroleerd op feiten. Transparantiemelding conform artikel 50 van de EU AI Act.
Als kredietverstrekkers bij het beoordelen van leners dezelfde fouten maken, ziet de kredietmarkt er anders uit dan wanneer hun fouten niets met elkaar te maken hebben. Dat laten de economen Maryam Farboodi, Péter Kondor en Pablo Kurlat zien in een werkdocument van het Amerikaanse onderzoeksbureau National Bureau of Economic Research (NBER), verschenen in oktober 2026. Gelijklopende fouten kunnen volgens de auteurs voortkomen uit vergelijkbare AI-systemen en uit overlappende data in de financiële sector.
Het document beschrijft een model, geen meting van een bestaande markt. In dat model komen afgewezen leners bij een andere kredietverstrekker opnieuw aan de deur. Wat een bank beslist over de beoordeling en de prijs van een lening, bepaalt dus ook welke aanvragers haar concurrenten te zien krijgen.
Eén markt of aparte segmenten
Maken kredietverstrekkers onafhankelijke fouten, dan ontstaat één marktsegment. De rentes stijgen er geleidelijk, naarmate kredietverstrekkers met betere technologie lenen aan leners die meer negatief geselecteerd zijn.
Zijn de fouten gecorreleerd, dan specialiseren kredietverstrekkers die vooraf identiek zijn zich in duidelijk aparte segmenten. Het gevolg is een rentecurve met de vorm van een hockeystick. In sommige segmenten is de rente uniform terwijl de kwaliteit van de leners sterk verschilt. In andere is de kwaliteit uniform en loopt de rente uiteen. De auteurs vergelijken die segmenten met traditioneel bankieren, fintech en kredietverlening tegen hoge rente zonder onderscheid tussen leners.
Wie er wint of verliest
De auteurs rekenen ook door wat verandert als de beoordeling van leners goedkoper wordt, bijvoorbeeld door geavanceerde AI of door open banking, waarbij klanten hun bankgegevens delen met andere aanbieders. Volgens het werkdocument treft dat de toegang tot financiering ongelijk. Het kan leners die nu buiten de boot vallen ten goede komen, maar ook schaden.
Wat betekent dit voor banken in België?
In bijlage III van de AI Act staan AI-systemen die bedoeld zijn om de kredietwaardigheid van natuurlijke personen te beoordelen of hun kredietscore vast te stellen, met uitzondering van systemen die financiële fraude opsporen.
Een Belgische kredietverstrekker kan voor zichzelf nagaan hoe onafhankelijk haar beoordelingen zijn. Gebruikt zij een extern scoringsmodel of data die ook concurrenten gebruiken, dan is dat precies de overlap die het model als oorzaak van marktsegmentering aanwijst. Hoe groot die overlap in België is, is een open vraag.